Ιστορικό

Η κρατική αρχειακή Yπηρεσία στην Ελλάδα συστάθηκε το έτος 1914 επί της πρωθυπουργίας του Ελευθερίου Βενιζέλου, με την επωνυμία Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ). Η ίδρυση των ΓΑΚ πραγματοποιήθηκε με μεγάλη καθυστέρηση σε σύγκριση με άλλα κράτη της Ευρώπης, τα οποία είχαν ήδη οργανωμένες αρχειακές υπηρεσίες και τα απασχολούσε ήδη η προβληματική της ελεύθερης έρευνας στο αρχειακό τους υλικό. Συστηματική παραγωγή εγγράφων για το μετέπειτα Ελληνικό Κράτος αρχίζει με την κήρυξη της Επανάστασης του 1821, όταν δημιουργούνται οι πρώτες κρατικές δομές. Αν και στα χρόνια του Αγώνα τηρούνται αρχεία σε κάθε βαθμίδα της διοίκησης, πολιτικής και στρατιωτικής, ουσιαστικά μέτρα για την αρχειακή οργάνωση θεσπίζονται κατά την περίοδο της διακυβέρνησης του Ιωάννη Καποδίστρια.

1443

 

Ιδρύεται το Αρχειοφυλακείο της Κέρκυρας, το οποίο περιελάμβανε έγγραφα των χρόνων 1500-1864.

 

16ος αιώνας

 

Αρχειακές Υπηρεσίες υπήρχαν στο Ιόνιο Κράτος, στη Σαμιακή Πολιτεία και στη Κρητική Πολιτεία και συγκεκριμένα λειτούργησαν τα ακόλουθα Αρχειοφυλακεία: Ζακύνθου, Ιθάκης, Κερκύρας, Κεφαλληνίας, Κυθήρων, Λευκάδος, Παξών και Σάμου.

 

1821-1823

 

Ιδρύονται η «Διοίκησις», η «Αρχιγραμματεία της Επικρατείας», τα «Μινιστέρια»(στη συνέχεια «Γραμματείες») προς άσκηση της νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής λειτουργίας.

1829

 

Ιδρύεται το «Αρχειοφυλακείον της Επικρατείας», με σκοπό τη συγκέντρωση των δημοσίων αρχείων των «Μινιστερίων» και την υποδοχή των αρχείων των «Γραμματειών».

1833

 

Διαλύεται το «Αρχειοφυλακείον της Επικρατείας» και κάθε «Γραμματεία» παραλαμβάνει τα αρχεία που έχει καταθέσει.

1834

 

Η Εθνική Βιβλιοθήκη, ως ο κατεξοχήν κεντρικός δημόσιος φορέας με συναφείς στόχους με τα ΓΑΚ, αποκτά και νομική κάλυψη με το Βασιλικό Διάταγμα του 1834 και εντείνει την πολιτική της στην περισυλλογή αρχειακού υλικού.

1836

 

Οργανώνονται τα αρχεία του Ελεγκτικού Συνεδρίου και εκεί συγκεντρώνονται και φυλάσσονται τα δημόσια αρχεία.

1846

 

Συγκεντρώνονται στη Βουλή των Ελλήνων τα αρχεία των Εθνοσυνελεύσεων.

1855

 

Ανακοινώνεται η έκδοση των Αρχείων της Εθνικής Παλιγγενεσίας.

1864

 

Με την ένωση των Ιονίων Νήσων (Επτανήσου) με την Ελλάδα τα λειτουργούντα «Αρχειοφυλακεία» Κέρκυρας, Παξών, Λευκάδας, Κεφαλληνίας, Ιθάκης, Ζακύνθου και Κυθήρων περιέρχονται στο Υπουργείο Εσωτερικών.

1882

 

Η Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος (Ι.Ε.Ε.Ε.), νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου έθεσε ως σκοπό «την περισυναγωγήν ιστορικής και εθνολογικής ύλης και αντικειμένων συντελούντων εις διαφώτισιν της μέσης και νεωτέρας ιστορίας και φιλολογίας, του βίου της γλώσσας του ελληνικού λαού και σύστασιν Μουσείου και Αρχείου περιλαμβάνοντα τα τοιαύτα μνημεία του εθνικού βίου».

1914

 

Ψηφίζεται ο Ν. 380/1914 «Περί της ιδρύσεως υπηρεσίας των αρχείων του κράτους» επί κυβερνήσεως Ελευθερίου Βενιζέλου χάρη στις προσπάθειες του καθηγητή Σπυρίδωνα Λάμπρου και του ιστορικού-ερευνητή Γιάννη Βλαχογιάννη, με σκοπό “την συναγωγήν και εποπτείαν πάντων των δημοσίων αρχείων των περιλαμβανόντων έγγραφα προ πεντηκονταετίας χρονολογούμενα”. Πρώτος διευθυντής των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) υπήρξε ο Γιάννης Βλαχογιάννης, ο οποίος δώρισε στα ΓΑΚ την πολύτιμη συλλογή του και πρώτος πρόεδρος της Εφορείας ο Νικόλαος Γ. Πολίτης. Στην υπηρεσία περιέρχονται τα λειτουργούντα Αρχεία των Ιονίων Νήσων, της Κρήτης και της Σάμου.

1939

 

Ψηφίζεται ο Ν. 2027/1939 «Περί αναδιοργανώσεως της υπηρεσίας των Γενικών Αρχείων του Κράτους».

 

1991

 

Ο Ν. 1946/1991 καθορίζει το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) (μέχρι και την ψήφιση του νέου Ν. 4610/2019 των ΓΑΚ), σύμφωνα με τον οποίο η Κεντρική Υπηρεσία (Κ.Υ.) διαρθρώνεται σε Τμήματα και ιδρύονται Αρχεία στις έδρες εκείνων των Νομών, που μέχρι τότε δεν υπήρχαν.

2003

 

 

Μετεγκατάσταση της Κεντρικής Υπηρεσίας (Κ.Υ.) των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) και εγκαίνια του νέου κτηρίου (10.11.2003)

2005

 

Η μέχρι τότε αυτοτελής δημόσια Υπηρεσία «Αρχεία Πρωθυπουργού, Υπουργών και της Γενικής Γραμματείας της Κυβέρνησης» (ιδρυτικός νόμος Ν.2846/2000) υπάγεται στην Κεντρική Υπηρεσία (Κ.Υ.) των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) με τον Ν.3391/2005.

2011

 

Εθνική Συνδιάσκεψη, υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, για τη διαμόρφωση της νέας Αρχειακής Πολιτικής και Πολιτικής Βιβλιοθηκών και σύνταξη Λευκής Βίβλου.

2014

 

Συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ). Πραγματοποιήθηκε έκθεση «100 χρόνια Γενικά Αρχεία του Κράτους, 500 χρόνια Ιστορίας» Δελτίο Τύπου . Δείτε τον κατάλογο της Έκθεσης.

 
 

2019

Ο Ν. 4610/2019 καθορίζει το νέο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ), σήμερα.
Η Κεντρική Υπηρεσία (Κ.Υ.) λειτουργεί σε επίπεδο Γενικής Διεύθυνσης και είναι αρμόδια για την εποπτεία και το συντο­νισμό των επιμέρους Διευθύνσεων και Τμημάτων, σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο.

Η κρατική αρχειακή Yπηρεσία στην Ελλάδα συστάθηκε το έτος 1914 επί της πρωθυπουργίας του Ελευθερίου Βενιζέλου, με την επωνυμία Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ). Η ίδρυση των ΓΑΚ πραγματοποιήθηκε με μεγάλη καθυστέρηση σε σύγκριση με άλλα κράτη της Ευρώπης, τα οποία είχαν ήδη οργανωμένες αρχειακές υπηρεσίες και τα απασχολούσε ήδη η προβληματική της ελεύθερης έρευνας στο αρχειακό τους υλικό. Συστηματική παραγωγή εγγράφων για το μετέπειτα Ελληνικό Κράτος αρχίζει με την κήρυξη της Επανάστασης του 1821, όταν δημιουργούνται οι πρώτες κρατικές δομές. Αν και στα χρόνια του Αγώνα τηρούνται αρχεία σε κάθε βαθμίδα της διοίκησης, πολιτικής και στρατιωτικής, ουσιαστικά μέτρα για την αρχειακή οργάνωση θεσπίζονται κατά την περίοδο της διακυβέρνησης του Ιωάννη Καποδίστρια.

 

1443

Ίδρυση Αρχειοφυλακείου Κέρκυρας

Ιδρύεται το Αρχειοφυλακείο της Κέρκυρας, το οποίο περιελάμβανε έγγραφα των χρόνων 1500-1864.

16ος αιώνας

Υπάρχουσες Αρχειακές Υπηρεσίες

Αρχειακές Υπηρεσίες υπήρχαν στο Ιόνιο Κράτος, στη Σαμιακή Πολιτεία και στη Κρητική Πολιτεία και συγκεκριμένα λειτούργησαν τα ακόλουθα Αρχειοφυλακεία: Ζακύνθου, Ιθάκης, Κερκύρας, Κεφαλληνίας, Κυθήρων, Λευκάδος, Παξών και Σάμου.

1821-1823

Ίδρυση οργάνων προς άσκηση της νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής λειτουργίας.

Ιδρύονται η «Διοίκησις», η «Αρχιγραμματεία της Επικρατείας», τα «Μινιστέρια»(στη συνέχεια «Γραμματείες») προς άσκηση της νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής λειτουργίας.

1829

Ίδρυση του Αρχειοφυλακείου της Επικρατείας

Ιδρύεται το «Αρχειοφυλακείον της Επικρατείας», με σκοπό τη συγκέντρωση των δημοσίων αρχείων των «Μινιστερίων» και την υποδοχή των αρχείων των «Γραμματειών».

1833

Διάλυση Αρχειοφυλακείου της Επικρατείας

Διαλύεται το «Αρχειοφυλακείον της Επικρατείας» και κάθε «Γραμματεία» παραλαμβάνει τα αρχεία που έχει καταθέσει.

1834

Βασιλικό Διάταγμα

Η Εθνική Βιβλιοθήκη, ως ο κατεξοχήν κεντρικός δημόσιος φορέας με συναφείς στόχους με τα ΓΑΚ, αποκτά και νομική κάλυψη με το Βασιλικό Διάταγμα του 1834 και εντείνει την πολιτική της στην περισυλλογή αρχειακού υλικού.

1836

Οργάνωση Ελεγκτικού Συνεδρίου

Οργανώνονται τα αρχεία του Ελεγκτικού Συνεδρίου και εκεί συγκεντρώνονται και φυλάσσονται τα δημόσια αρχεία.

1846

Συγκέντρωση αρχείων

Συγκεντρώνονται στη Βουλή των Ελλήνων τα αρχεία των Εθνοσυνελεύσεων.

1855

Ανακοίνωση έκδοσης αρχείων

Ανακοινώνεται η έκδοση των Αρχείων της Εθνικής Παλιγγενεσίας.

1864

Ένωση Ιονίων Νήσων με την Ελλάδα

Με την ένωση των Ιονίων Νήσων (Επτανήσου) με την Ελλάδα τα λειτουργούντα «Αρχειοφυλακεία» Κέρκυρας, Παξών, Λευκάδας, Κεφαλληνίας, Ιθάκης, Ζακύνθου και Κυθήρων περιέρχονται στο Υπουργείο Εσωτερικών.

1882

Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος (Ι.Ε.Ε.Ε.)

Η Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος (Ι.Ε.Ε.Ε.), νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου έθεσε ως σκοπό «την περισυναγωγήν ιστορικής και εθνολογικής ύλης και αντικειμένων συντελούντων εις διαφώτισιν της μέσης και νεωτέρας ιστορίας και φιλολογίας, του βίου της γλώσσας του ελληνικού λαού και σύστασιν Μουσείου και Αρχείου περιλαμβάνοντα τα τοιαύτα μνημεία του εθνικού βίου».

1914

Ψηφίζεται ο Νόμος 380/1914

Ψηφίζεται ο Ν. 380/1914 «Περί της ιδρύσεως υπηρεσίας των αρχείων του κράτους» επί κυβερνήσεως Ελευθερίου Βενιζέλου χάρη στις προσπάθειες του καθηγητή Σπυρίδωνα Λάμπρου και του ιστορικού-ερευνητή Γιάννη Βλαχογιάννη, με σκοπό “την συναγωγήν και εποπτείαν πάντων των δημοσίων αρχείων των περιλαμβανόντων έγγραφα προ πεντηκονταετίας χρονολογούμενα”. Πρώτος διευθυντής των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) υπήρξε ο Γιάννης Βλαχογιάννης, ο οποίος δώρισε στα ΓΑΚ την πολύτιμη συλλογή του και πρώτος πρόεδρος της Εφορείας ο Νικόλαος Γ. Πολίτης. Στην υπηρεσία περιέρχονται τα λειτουργούντα Αρχεία των Ιονίων Νήσων, της Κρήτης και της Σάμου.

1939

Ψηφίζεται ο Νόμος 2027/1939

Ψηφίζεται ο Ν. 2027/1939 «Περί αναδιοργανώσεως της υπηρεσίας των Γενικών Αρχείων του Κράτους».

1991

Νόμος 1946/1991

Ο Ν. 1946/1991 καθορίζει το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) (μέχρι και την ψήφιση του νέου Ν. 4610/2019 των ΓΑΚ), σύμφωνα με τον οποίο η Κεντρική Υπηρεσία (Κ.Υ.) διαρθρώνεται σε Τμήματα και ιδρύονται Αρχεία στις έδρες εκείνων των Νομών, που μέχρι τότε δεν υπήρχαν.

2003

Μετεγκατάσταση της Κεντρικής Υπηρεσίας (Κ.Υ.)

Μετεγκατάσταση της Κεντρικής Υπηρεσίας (Κ.Υ.) των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) και εγκαίνια του νέου κτηρίου (10.11.2003)

2005

Νόμος 3391/2005

Η μέχρι τότε αυτοτελής δημόσια Υπηρεσία «Αρχεία Πρωθυπουργού, Υπουργών και της Γενικής Γραμματείας της Κυβέρνησης» (ιδρυτικός νόμος Ν.2846/2000) υπάγεται στην Κεντρική Υπηρεσία (Κ.Υ.) των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) με τον Ν.3391/2005.

2011

Εθνική Συνδιάσκεψη

Εθνική Συνδιάσκεψη, υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, για τη διαμόρφωση της νέας Αρχειακής Πολιτικής και Πολιτικής Βιβλιοθηκών και σύνταξη Λευκής Βίβλου.

2014

Συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ)

Πραγματοποιήθηκε έκθεση «100 χρόνια Γενικά Αρχεία του Κράτους, 500 χρόνια Ιστορίας» Δελτίο Τύπου . Δείτε τον κατάλογο της Έκθεσης.

2019

Νόμος 4610/2019

Ο Ν. 4610/2019 καθορίζει το νέο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ), σήμερα. Η Κεντρική Υπηρεσία (Κ.Υ.) λειτουργεί σε επίπεδο Γενικής Διεύθυνσης και είναι αρμόδια για την εποπτεία και το συντο­νισμό των επιμέρους Διευθύνσεων και Τμημάτων, σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο.